Landsbókasavnið, nakrir skúlar og nøkur bókasøvn samstarva um atgongd til elektroniskar bókasavnstænastur á internetinum, EBI.

Hetta er sera áhugavert samstarv, sum kortini helst verður alt ov lítið brúkt. Ein orsøk kann vera, at fólk ikki vita um tænastuna, ella at tey kanska ikki vita, hvat tey skulu brúka hana til.

Endamálið við EBI-samstarvinum er at royna at fáa til vega teldutøkt tilfar á internetinum: tíðarrit, leksika, orðabøkur og handbøkur so bíliga sum tilber, og gera hetta tilfarið tøkt hjá  teimum, sum brúka bókasøvnini og næmingum í fólka-, miðnáms- og framhaldsskúlunum.

Landsbókasavnið skipaði mikukvøldið 2. november fyri hátíðarhald fyri rithøvundinum Oddvør Johansen, sum fylti 70 ár 30. oktober. Nú ber til at lesa nakrar av fyrilestrinum frá haldinum her á heimasíðuni.

Eitt nýtt ættarlið skrivar

Eg fari vegna Landsbókasavnið og Bókadeildina, sum eisini er umboðað her í kvøld, at bjóða tær Oddvør Johansen og manninum Kanny Sambleben og annars øllum tykkum, sum eru komin her í kvøld, hjartaliga vælkomin. Hetta er eitt kvøld, sum vit halda til heiðurs fyri Oddvør, sum fylti 70 fyri nøkrum døgum síðan. Oddvør er sum kunnugt ein av okkara virknastu rithøvundum hesi seinastu árini, og hon hevur eisini gjørt vart við seg sum viðmerkjari í almenna kjakinum og í bløðunum.

Fyri bara nøkrum fáum vikum síðan heiðraðu vit ein annan av okkara rithøvundum, Gunnar Hoydal, á hansara 70 ára degi her á Landsbókasavninum. So nú kanska onkur heldur, at vit hava gjørt tað til ein politikk her í húsinum at halda 70 ára føðingardagin hjá føroyskum rithøvundum. Nei, kanska ikki tað, men hinvegin hví ikki?
Rithøvundar eru áhugaverd fólk, sum lata av sínum gávum, so hví ikki vísa teimum uppibornan heiður?

Oddvør, sum er úr Havn, hoyrir til eitt nýtt ættarlið av føroyskum rithøvundum, sum fóru at skriva ella í hvussu er at geva út skaldskap í 1980’unum og 1990’unum. Gunnar Hoydal, sum vit longu hava nevnt, er ein í hesum ættarliði, sum eisini telur eitt nú Hanus Kamban, Ebbu Hentze, Bergtóru Hanusardóttir, Heina Hestoy og Marionnu Debes Dahl.
Eg sigi eitt nýtt ættarlið, men eg haldi ikki, at eg fari skeivur, um eg eisini sigi eitt nýtt slag av skaldskapi – í Føroyum í øllum førum. Ikki soleiðis at skilja, at onki av tí, sum tá verður skrivað, ikki hevur verið skrivað áður, tí tað hevur tað. Tað nýggja er heldur eitt nýtt evni í skaldskapinum. Og hetta kemur kanska eina týðuligast til sjóndar í júst skaldskapinum hjá Oddvør Johansen.
Tað er hetta rákið í skaldskapinum, tá ið tað persónliga ella privata verður alment, fær týdning og harvið eisini almennan áhuga. Tað verið seg við ella uttan at verða idealiserað.
Vit meina her við eitt slag av realismu, sum eisini hevur verið rópt gerandisrealisma. Her var talan um eitt bókmentaligt rák í føgru bókmentunum, sum tók seg upp aftur í okkara grannalondum, serliga í 1970’árunum, men sum eisini kom greitt til sjóndar í barna- og ungdómsbókmentunum, sum høvdu sína gulløld um nøkunlunda somu tíð.

Hetta vóru frásagnir um tað vanliga einfalda lívið, um kensluligar upplivingar og trupulleikar, sum komu fyri hjá teimum flestu, men sum nógv hildu hava lítið upp á seg ella vera triviellar.
Í hvussu er ikki nakað, sum var vert at skriva um.
Nógv av hesum hevði til tá livað eina forfjónaða tilveru í lættisoppabókmentunum, men kundi nú knappliga latast í ein listarligan búna. Tað var hugtakandi at lesa um royndirnar hjá púra vanligum fólkum. Tey vóru ikki bara tigandi offur fyri brúksmentan og skiftandi samfelagsligu rákunum, men høvdu eitt lív og royndir, sum vóru verd at geva gætur. Vit hitta nýggjar samfelagsbólkar í bókmentunum: kvinnur, børn, ungdómar ella vanlig arbeiðsfólk. Tað er eisini um hetta mundið, at lív kemur í aftur eitt bókmentaslag, sum verður rópt kvinnuligar bókmentir. Bøkur skrivaðar av kvinnum og um kvinnur og sum lýsa teirra lív og hugsan. Og hetta hugtak hevur verið brúkt um í hvussu er onkrar av bókunum hjá Oddvør Johansen.

Royndirnar hjá vanligum fólkum kundu eisini setast upp ímóti øðrum rákum í tíðini, eitt nú hina kynisku yuppietilveruna hjá teirri meira vælbjargaðu miðalstættini, ella vinnuliga stórlætisørskapinum hjá vinnulívsfólkum og politikarum, sum hugsaðu stórt.
Í teimum nýggju bókmentunum, sum kanska ikki vóru so háfloygdar, verður dentur lagdur á virðing fyri tínum nærmastu, gott vinalag, hugflog, vanligt vit og skil, list, kærleika og erotikk.

Øll vóru ikki líka fegin um henda nýggja meira gerandisliga skaldskapin, sum tey hildu ikki livdi upp til eina rætta bókmentaliga hevd um úrmælingabókmentir, men tað løgdu lesararnir so onki í. Teimum dámdi væl hesar bøkurnar ella søgurnar, tí tær søgdu teimum nakað.

Oddvør Johansen hevur lagt ikki so lítið aftrat føroyska bókmentaliga arvinum. Hon hevur skrivað fleiri skaldsøgur, stuttsøgur, barnabøkur og givið út greinasøvn. Talan er um eitt fjølbroytt bókmentaligt avrik, og tað er stuttligt at fara í okkara skrásetingar her á Landsbókasavninum og staðfesta, at Oddvør’sa navn er knýtt at einum hópi av bókmentaligum tilfari, bæði tí, sum hon sjálv hevur skrivað, og tí, sum onnur hava skrivað um hana ella um tað, sum hon hevur skrivað. Vit hava eisini nøkur handrit hjá Oddvør á goymslu her í savninum. Alt hetta er tilfar, sum vit kunnu lesa, tá ið vit stytta okkum stundir og vilja hava eina ella fleiri upplivingar, men hetta er eisini tilfar, sum vit kunnu granska ella brúka, tá ið vit vilja kunna okkum um, hvat varð skrivað í Føroyum eitt ávíst tíðarskeið, og hvussu tey skrivaðu tá.
Talan er um bókmentir og bókmentasøgu í einum.

Eg nevndi, at Oddvør eisini hevði gjørt vart við seg í kjaki. Her tekur hon støðu fyri mongum av tí, sum hevur týdning í hennara fagra skaldskapi. Hon tekur partí fyri tí veikara partinum, teimum, sum mugu tola nosini, tá ið alt fer fyri mutur, men hon hevur eisini ans fyri eitt nú sermerktum lokalum støðum, náttúruperlum, søguligum ella byggilistarligum dýrgripum, sum tey, sum hava so øgiligan skund, ofta ikki geva sær far um, tí slíkt forðar framburði, vøkstri og tí nýggja, sum er uppi í tíðini. Tey tíma ikki at fáast við grenj, siga tey.
Og so hevur Oddvør eisini einastaðnis lýst, hvussu tað í síni tíð, var at koma í hóslag við smakkdómarar, sum vóru so upptiknir av tí, teir hildu vera rætt, og sum vóru so múlatrútnir, at teir gloymdu at uppliva, fylgja við tíðini ella hava tað stuttligt.
Men Oddvør hevur tíbetur staðið við sítt og skrivað tað, sum hon hevði hug at skriva. Og takk skal hon hava fyri tað.

Og eg haldi eisini, at vit kunnu staðfesta, at Oddvør Johansen longu hevur fingið viðurkenning fyri sítt bókmentaliga avrik. Í 1983 og 2002 fekk hon Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri ávikavist skadsøgurnar Lívsins summar og Tá ið eg havi málað summarhúsið. Í 1988 fekk hon Barnabókavirðisløn Tórshavnar býráðs fyri bókina Skip í Eygsjón. Í 2001 var hon í uppskoti til at fáa bókmentavirðislønina hjá Norðurlandaráðnum fyri skaldsøguna Í morgin er aftur ein dagur, og henda skaldsøgan var eisini vald út at umboða føroyskar bókmentir á bókastevnuni í Frankfurt í oktober í ár.

Nú vit savnast her í kvøld at heiðra rithøvundin Oddvør Johansen á hennara 70 ára degi, so gera vit tað fegin, bæði hennara vegna, men eisini tí at tað gevur okkum eitt høvi at gera vart við Landsbókasavnið og bókasøvnini. Eins og rithøvundar hava brúk fyri viðkenning og at vit vísa teimum ans, so hava vit, bókasøvnini, nú meira enn áður brúk fyri at gera okkum sjónlig. Tí, sum tað man vera teimum flestu greitt, bókasøvn eru at kalla útihýst í almenna politiska orðaskiftinum, og tað halda vit er spell. Góð bókasøvn eru ein týðandi vælferðartænasta.
Og vit kundu sjálvandi ynskt okkum, at Oddvør eisini hevði skrivað okkurt um hetta, og hvør veit, kanska hevur hon gjørt tað, men júst ta søguna noyðast vit helst sjálvi at skriva.

Eg fari her at enda at nýta høvi til at ynskja tær Oddvør hjartaliga tillukku við runda føðingardegnum.

Erhard Jacobsen 

Okkara Ditlevsen, Thorup og Ekman

Hon var ein nýggjheit tá í 1982, tá ið Orð og løg gav út skaldsøguna Lívsins summar. Hetta var sum ein onnur Tove Ditlevsen ella Kirsten Thorup ella Kerstin Ekman í føroyskum hami og umhvørvi.

Oddvør er okkara Tove Ditlevsens Barndommens Gade, tí hon hevur lýst upplivingar og hugsanir hjá eini smágentu, sum vaks upp í stórbýi okkara. Hon er okkara Sommeren med Jonna eftir Kirsten Thorup, tí at tíðarmyndin er greið og hevur týdning fyri uppvøksturin. Oddvør Johansen er okkara Kerstin Ekman, tí ítøkiligir vinnu-, samferðslu- og samskiftisformar eru partar av skipanini. Í Häxringar-røðini eftir Kerstin Ekman byggja tey jarnbreyt og baka til at selja á torginum. Hjá Oddvør útbyggja tey keiina í Havn við molanum og smíða skip. Oddvør er realistiskur høvundur sum hinar tríggjar, men Oddvør setur hópin av øðrum tekstum inn í frásøgnina – sangir, sálmar og kvæði í Lívsins sumri; dagbókabrot og søgulig skjøl sum adressuna í Í morgin er aftur ein dagur. Oddvør er tískil millum tey, sum hava flutt realismuna fram í postmodernaðu tíðina, har tekstsløgini blandast øðrvísi enn áður.

Kritikkurin

Og so væl fortalt var eisini, at eingin fann nakað serligt at finnast at. Ikki fyrr enn nógv ár seinni. Og tá var tað ikki við mýkindum. Lívsins summar var vist millum tær skaldsøgurnar eftir føroyskar kvinnur, sum undir einum vórðu skírdar ”sjálvsagdar og einvorðnar”. Eg sjálv ivaleyst ein av teimum lærdu, ið gav viðurkenning til bøkur, sum hesin ummælarin meinti vóru ”ómakaleysar og atkomiligar, fund, men ikki fyndvísar” bøkur. Tað er sjálvandi Carl Jóhan Jensen eg sipi til. Hansara lemjandi atfinningar at øllum, sum kvinnur hava yrkt og skrivað í Mentan og mentaskapur, eru tiltiknar. Men at Lívsins summar og Í morgin er aftur ein dagur ella ritverkið hjá Oddvør sum heild er sjálvsagt og einvorðið, ber valla til at siga. At tað er atkomiligt, dugi eg ikki at síggja er ein vansi ella vánaligt skotbrá; men sjálvandi er tað ymiskt hvussu nógva fynd, hvør einstakur finnur í tí lisna. Tað veldst sum kunnugt um eyguni – og sinnið, ið lesa. Vist er tað, at skaldsøgurnar og stuttsøg­urnar, sum Oddvør hevur skrivað, eru sera væl umtóktar, tær verða keyptar, læntar og lisnar.  So nógv finna fynd í teimum.

Bróta upp úr nýggjum

Tær brutu upp úr nýggjum. Bøkurnar hjá Oddvør. Hon hevur í Kvinnutíðindum greitt frá, at funnist varð nokk so harðliga at henni, tí hon skrivaði um vask og reingerð, at reinføri kann ikki vera skaldsligt. Talan var m.a. um høvuðsreingerðina í Lívsins sumri, sum lýsir stravna arbeiðið og tað lystfylta úrslitið, at húsini eru sum nýggj og anga væl aftaná.

Í Lívsins sumri er eisini ein innilig lýsing av, hvussu ein kona vaskar manni sínum, tá hann kemur aftur úr arbeiði í kolinum í Munkoy/Suðuroy. Pettið myndar kærleikan og samlívið millum hesa konu og henda mann; hvussu nógv lýsingarorð kærleikin so fekk upp á seg hevði lýsingin verið deyð og keðilig afturímóti lýsingini av hesi samveruni í køkinum við eygnalappa, sápu og vatni. Eg haldi, at aðrir rithøvundar hava lisið hana væl. Eitt nú Jóanes Nielsen kann hava hugskotið haðani. Í nýggju skaldsøguni Brahmadellunum letur hann tann søguliga gitna Løbner kommandant gera seg mjúkan fyri Henriettu við at vaska henni við angandi sápu, og Napoleon Nolsøe lækni á Tvøroyri vaskar einum systkinabarni, sum er so illa fyri, at øll onnur viðgerð er vónleys. Tankin, at Jóanes hevur lært hetta takið m.a. hjá Oddvør, er nærliggjandi. Motivið er harumframt elligamal í bók­mentunum. Eitt nú kenna vit kvinnuna, sum vætti føtur Jesusar við tárum sínum, Jesus sjálvan, sum vaskaði føturnar á lærusveinunum, og og so handatváttur Pilatusar í Nýggja Testamenti ikki at gloyma.

Lívsins summar sigur nakað týdningarmikið um 1950-árini, lýsir eina smágentu sum havnargentu, handverkaradóttir og sum einstakling við egnum hugsanum og fatanum. Harafturat eitur hon Nora. Ikki tí at hon rýmir heimanífrá í skaldsøguni eins og Nora í leikinum Et dukkehjem eftir Henrik Ibsen. Í Lívsins sumri er tað ein onnur kona, sum flytur burtur frá manni og synum fyri at fylgja sínum dreymi um at verða sjónleikari. Tað er í hesum viðfangi skaldsøgan viðger spurningin um kvinnur og listaligt virki sum ein spurning um persónlig val, um stætt og stættarbundnar møguleikar. Handverkarakonan, tað er mamma Noru, fær málað sínar vatnlitamyndir í løtum, tá ið høvi býðst, og tær prýða heimið. Tá ið skaldsøgan er um at enda, verður hon boðin at hava framsýning. Mamma vinmannin hinvegin, sum er læknafrúa, fær ikki brúkt sínar listaligu gávur. Lutvíst tí at tað ber ikki í til í tí akademiska umhvørvinum og lutvíst kanska tí at átrúnaðarlig viðurskifti forða fyri júst tí slagnum at list, sum er hennara, sjónleikur.

Bókmentafrøðiliga er Lívsins summar ein realistisk bók, og sum realistiskar skaldsøgur er hon skrivað á heilt vanligum gerandisligum máli. Hvørki serliga nógv merkt av talumáli, hóast nakað, og heldur ikki øgiliga ”grótføroyskt”, hóast nakað. Fult er av sitatum úr sangum, sálmum og kvæðum, og tey eru kanska tað málsliga grótføroyskasta í bókini.

Frásagnarfrøi

Í morgin er aftur ein dagur, sum kom út í 1999, er borin av somu frásagnarfrøi, sum Lívsins summar. Hon er søgulig og skrivað í sama realistiska málburði sum hinar skaldsøgurnar eftir Oddvør. Í morgin er aftur ein dagur fer fram fyrst í 20. øld og lýsir eina familju fram til seinni heimsbardagi byrjar. Tað er ein samansett skaldsøga, frásøgn, samrøða, dagbókabrot og skjøl. Tað áhugaverda í henni er m.a., at her hevur Oddvør roynt seg við eini mansrødd sum frásagnarrødd, og tað er eitt fínt tak. Henda skaldsøgan byggir á víðgongdar rannsóknir í søguligum skjølum og bókum. Hon siterar úr bløðum og skjølum sum ein onnur ritgerð, sum vísir hvussu samansetta skaldsøgan í dag kann vera vorðin. Tað hava vit síðani sæð fleiri dømi um í føroyskum bókmentum, eitt nú í Ó, søgum um djevulskap. Í morgin er aftur ein dagur er eisini áhugaverd, tí hon lýsir síður av viðurskiftunum millum Føroyar og Danmark undir fyrra heimsbardaga.

Tað, sum er so forkunnugt í bókunum hjá Oddvør Johansen, er, at hon fortelur av hjartans lyst og at hon málsliga er so djørv eitt nú at brúka danismur og at seta sang- og sálmasitat á donskum í tekstin.

Tað er rættiliga djarvt, tí føroysk skriftmentan hevur tað mesta av 20. øld verið merkt av, at tað ráddi um at seta føroyskt í staðin fyri danskt. Ikki bert sum heild, men heilt niður í orðatilfar. Líktist okkurt donskum ella sipaði tað til onnur útlendsk viðurskifti sum forngrikska og rómverska mentan, so mátti tað føroyskast ella í minsta lagi gerast norðurlendskt. Tað bera týðingarnar av skaldsøgum hjá Williami Heinesen greið boð um. Men Oddvør gongur ímóti hesum ráki. Sum ein royk skrivar hon ”pianistur”, ”skrubbtussur”, ”kinesarar” og ”absolutt einki” í Sebastians húsi, tí at tað er soleiðis, tað eitur á føroyskum. Eins og tað eisini eitur ”avgjørt einki” og ”klaverleikari”. Men hvussu fýrverkið ”skrubbtussa” og ”kinesari” eisini kunnu eita, veit eg satt at siga ikki – kanska eru tey heldur ikki til longur.

Danskt í Føroyum

Eg lesi í løtuni eina ritgerð, sum eingilskmaðurin John Mitchinson, hevur skrivað. Summi tykkara hava kanska hava hitt hann, tá ið hann var her í Føroyum fyri 2-3 árum síðani og savnaði tilfar til hesa ritgerðina um danskt í Føroyum. Hann sigur millum mangt annað skilagott, at nú á døgum halda fólk vanliga ikki, at føroyskt er hótt av donskum – tað veit hann frá spurnarkanningum. Tekin um tað hevur hann harumframt funnið í tí, at vit ofta seta máliskur og donsk hittinorð inn í tað, sum vit siga. Ofta verður so eisini tilskilað ”sum danir siga” ella okkurt tílíkt fyri at gera vart við, at vit vita, at her siga vit nakað, sum ikki er føroyskt. Men tað vísir eisini, heldur John Mitchinson, at vit góðtaka danskt sum eitt mál í okkara máli – hóast nógv samstundis siga, at danskt er eitt fremmandamál í Føroyum. Alt hetta kann verða diskuterað og lívligt kjak fer ivaleyst at koma burturúr.

John Mitchinson hevur ikki kannað føroyskan skaldskap í hesum høpi, og ger tað tað bara so mikið lættari hjá mær at vísa á, at hesin vanin at blanda donsk orð og danskar setningar og máliskur, orðatøk og sitat uppí hevur vundið upp á seg. Eitt nú hjá Heðini Brú kemur slíkt ikki fyri, uttan tá ið danskt-føroyskt málbland er partur í persónslýsing, og tá er hon ofta speirekandi; eitt nú Jensen í Feðgum á ferð – hann, sum hevur øll álitisstørvini í bygdini, hóast hann hevði tikið av kassanum í Sjúkrakassanum einaferð –  tosar slíkt blandingsmál ella ”danskt á føroyskum” (FáF 117), sum skaldsøgan sigur, tí at hann hevur verið nakrar ”krákumánaðir” í Danmark einaferð á ungum árum.
Eins og hjá Oddvør hevur danskt ongan speirekandi týdning hjá Bergtóru Hanusardóttur, sum letur søgupersónar tosa danskt, tí teir eru danir og danska málið eyðkennir teir sum søgupersónar. Tað er serliga teir donsku unglingarnir, sum royna seg hjá Sólju í Burtur. Slíkt er, sum John Mitchinson sigur um munnliga føroyskt-danska málblandið, tekin um, at føroysk mentan er komin hagar, at tað ber til at viðurkenna danska arvin.

Oddvør og William

Hjá Oddvør Johansen eru danismurnar eitt skaldsligt tak, ella amboð og tær eru feldar inn í tekstin eins og hjá Williami Heinesen. Bara øvut. Í tekstum eftir William er fult av føroyskum orðum og máliskum, viðhvørt týdd ella lýst, stundum er eingin ábending um, hvat máliskan merkir. Tað skapar op í tekstin, har alt tað føroyska, sum søgan er sprottin úr, kemur undan. Og máliskan sjálv gevur føroyskum lesarum fyrimun. Soleiðis er tað sjálvandi ikki í tekstum eftir Oddvør. Allir føroyskir lesarar duga at lesa danskt, og teir danir, sum hyggja í bøkurnar skilja í minsta lagi donsku sitatini eitt nú ”Flyv lille påfugl, hjemad vil du” í Lívsins sumri. Hinvegin skapa hesi donsku brotini op inn til tað veldiga evnið í føroyskari mentan, sum er sambandið millum føroyskt og danskt og tað sterka danska árin, sum merkir føroyskt mál og føroyskt sinnalag.

Í donsku týðingini av Lívsins sumri drukna tey donsku sitatini so at siga í danska samtekst­inum, men týddu føroysku sitatini ”Tiden rinder som strøm i å” og ”Sov i fred, du dyre skat” (úr Góða mamma eg vil sova?) gera vart við seg, tí tað eru ókendir sangir í donskum høpi. Tað, sum av álvara skapar eitt eksotiskt op inn í føroyska mentan í týðingini hjá Ebbu Hentze, eru sangirnir, sum standa á føroyskum. Kvæðaniðurlagið ”Sólin skínur so fagurliga” er týtt, ”Um eg vítt um verøld fór”, er prosatýdd aftast í bókini, men allur sangurin ”Nú sprettur á fold og spírar” (s. 92) er als ikki týddur ella lýstur. Hann stendur tískil sum ein kanska óskiljandi súla í tekstinum. Tað man kennast rættiliga fremmant at lesa hjá teimum, sum ikki skilja føroyskt. So kunnu tey fáa tað afturlønt, kunnu tey! - mundi eg sagt.

Harafturímóti stendur sitatið ”Ack, Värmland du sköna” (79) á svenskum í donsku týðingini og kann saman við ”Det er så yndigt at følges ad” og øðrum donskum sangum vera sum at møta góðum vinum.

Hetta málsliga margfeldi er eitt av tí, sum ger bøkurnar hjá Oddvør so frískligar og góðar at lesa. Søgurnar eru harafturat eisini fjølbroyttar og góðar. Tær byggja ofta sum realistiskar søgur aloftast gera á verulig viðurskifti, lýsa tey næstan sum í yrkisbókum, men søgupersónarnir eru íspunnir og plássini hava fingið onnur nøvn. Havnarfólk kenna kortini ofta fólk, familjur og hús aftur. Ov væl viðhvørt.

Í søguni ”Skriva so” situr ein kona á loftinum og skrivar. Hon frøist um, at tað ber til, tí at vaskimaskinan stendur niðriundir og arbeiðir fyri hana. Men so verður hon órógvað av einum av lærarum hennara í barnaskúlanum, sum kemur at vitja fyri at siga henni, eitt nú at tað var ljótt av henni at lýsa mammu hansara. Tað ger tað sama, at høvundurin bedýrar, at tað var ikki mamma læraran, hon hevði lýst. Tað ger tað sama um tað er av tilvild at tann skaldsliga konan líkist mammu læraran, tí ”øll halda tað vera mammu” (s. 33). Aftan á hesa vitjan er tað sum vera man ikki so einfalt at seta seg aftur, tí, sum hon sigur við seg sjálva, ”Skriva so, hin gamla”.

Henda søgan er eisini ein beinrakin mynd av dupultarbeiðinum. Kvinnur kunnu aloftast ikki bara hugsa um skrivingina, men mugu eisini taka sær av tí húsliga – eins og tær flestu kvinnur, sum bæði arbeiða heima og úti. Við hesum sigi eg ikki, at skrivandi menn ikki eisini hava annað at hugsa um, meðan teir skriva, men tað húsliga plagar ikki at hoyra upp í tað sum plágar mest. Upp gjøgnum søguna hevur tað húsliga ikki verið verið nýtt nakað serligt sum amboð til at skapa skaldsligar myndir burturúr fyrr enn konurnar fóru at skriva seint í 19. og upp gjøgnum 20. øld.

Brúka sítt havnarmál

Fremst í greina- og hugleiðingasavninum Á Káta Horninum stendur ”Havnargentan kvøður”, sum er ein yrking um mál og støðuna hjá yrkjaraegnum. Sjónarmiðið, sum gentan stríðist við, er tað gamla, at bygdarmálini eru tey góðu málini og havnarmál tað ringa. Men hvat kann havnargentan gera við tað uttan at nýta sítt mál:

Men kortini eg gevist ei at skapa burtur úr

tí máli, sum eg tosi, sum er okkara natúr.

Eg stríðist spakuliga fram – við hvørt við snigilsferð,

og gleði meg so túsundfalt, tá lukkan við mær er.

Stóra stóra takk, Oddvør, fyri stríðið. Tillukku við, at tað hevur hepnast so væl. Tí Oddvør Johansen er ikki bara líka frægur høvundur sum Ditlevsen, Thorup og Ekman, hon er ein av mest týðandi føroysku høvundunum.

Malan Marnersdóttir

Hey tit!

Mánadagin 14. november byrjar Norðurlendska bókasavnsvikan. Í ár er evnið ‘Humor í Norðurlondum’, so tað skuldi gjarna blivið ein stuttlig vika.
Vikan byrjar mánamorgunin, 14.  november við at yrkingarnar Pápi Ali, Á fiskavirkinum og Sjey illavorðnir jassar úr bókini Mustafas Kiosk  - og andre rim for børn eftir danska rithøvundin Jakob Martin Strid, verða lisnar upp á skúlum og barnabókasøvnum í øllum norðurlondum.

Alexandur Kristiansen hevur verið so beinasamur at umseta 5 yrkingar úr barnabókini Mustafas Kiosk, eitt yrkingasavn eftir Jakob Martin Strid, til Norðurlendsku bókasavnsvikuna í ár.

Hósdagin 22. september 2011 vórðu mentanarvirðislønir M. A. Jacobsens og Barnamentanarheiðurslønin handaðar í tí snotiliga og hugnaliga Müllers Pakkhúsi.

Norðurlendska bókasavnsvikan 2011

14.-20. november verður Norðurlendska bókasavnsvikan. Norðurlendsk bókasavnsvika hevur í ár 15 ár á baki, so 15 ferðir higartil eru Norðurlond sameind í upplestri og hugna í kalda og ruskuta heystinum.

Mánadagur 14. november verður, sum siður er, hin stóri upplestrardagurin við tiltøkunum Dimmalætting fyri børn og Skýmingarløta fyri ung og vaksin. Óalment heimset verður sett, tá luttakarar á fleiri enn 2000 støðum í 8 ymiskum londum úr Norðurlondum og Baltalondum lesa upp samstundis á teirra móðurmáli.